Abakaridinari bose ntibatora Papa! Menya impamvu yabyo, unamenye Abanyafurika bamaze kugera kuri uwo mwanya w’icyubahiro

Kuri iki cyumweru tariki 25 Ukwakira 2020, nibwo Nyirubutungane Papa Francisco Umushumba wa Kilizaya Gatorika ku Isi yagennye aba Karidinali 13 bashya, muri aba hakaba harimo n’umunyarwanda Musenyeri Antoine Kambanda usanzwe ari Arikiyepisikopi wa Arikidiyoseze ya Kigali.

Aba ba Karidinali bashya 13 bavuye mu bice bitandukanye ku isi, bazimikwa ku wa 28 Ugushyingo uyu mwaka wa 2020. Muri aba bashya bagenwe, harimo icyenda bafite munsi y’imyaka 80 mu gihe abandi bari hejuru yayo.

Abemererwa gutora Papa ni bande, abatemererwa ni bande?

Aba ba Karidinali bose iyo bamaze kugenwa na Nyirubutungane Papa baba babaye abajyanama be. Ni narwo rwego rukuru mu buyobozi bwa Kiliziya Gatorika. Aba rero bahurira mu nama nkuru yabo (Conclave). Kugirango wemererwe kwitabira amatora ugomba kuba utarengeje imyaka 80 y’amavuko. Ibi bivuzeko abarengeje iyo myaka batemererwa kwitabira amatora.

Papa atorwa byagenze bite?

Mu mategeko ya Kiliziya hateganwa uburyo inzego runaka zisimburana kuva ku rwego rw’Isi (Vatican) kugera ku rwego rwo hasi (Umuryangoremezo).

Ku kijyanye na Papa, hatorwa undi iyo uwari usanzweho yitabye Imana cyangwa se habaye indi mpamvu ikomeye ituma uwari usanzweho adakomeza kuyobora. Iyo bigenze bityo, haterana ba ba Karidinali muri rya huriro ryabo Conclave maze hakurikijwe amabwiriza n’amategeko mu mabanga ahambaye bagahitamo uyobora Kiliziya ku rwego rusumba izindi zose ku Isi. Utorerwa kuba Papa agomba kuba ari Musenyeri/Umwepisikopi nka rimwe mu masakaramentu agize Ubusaseridoti kuko n’abatora bose bagomba kuba ari Abasenyeri. Ibi bivuzeko Papa aba ari Musenyeri kuko nawe agira Katedarali. Ikindi kandi twavuga ni uko kuba Papa atari irindi Sakaramentu uba uhawe kuko ritabaho, ahubwo ni inshingano zisumbuye zisumba izindi zose muri Kiliziya uba uhawe nyuma yo guhabwa Isakaramentu ry’Ubwepisikopi.

Umugabane wose wa Afurika wagize aba Karidinali 28 mu 133 ku isi yose. 
Muri bo, Musenyeri Antoine KAMBANDA ari mu icyenda bafite imyaka micye kuko yavutse tariki 10 Ugushyingo 1958 bivuzeko afite imyaka 62. Umuto cyane mu ba Karidinali afite imyaka 53 kuko yabonye izuba kuwa 14.03.1967 mu gihe umukuru mu ba Karidinali afite imyaka 97 kuko yavutse tariki 24.07.1923

Urutonde rw’Ibihugu bya Afurika bimaze kugira Abakaridinali n’umubare wabo muri buri gihugu.

1) Nigerie ifite 3
2) République Démocratique du Congo ifite 2
3) Afrique du Sud ifite 1
4) Burkina Faso ifite 1
5) Cap-Vert ifite 1
6) République Centrafricaine ifite 1
7) Côte d’Ivoire  ifite 1
8) Éthiopie ifite 1
9) Ghana ifite 1
10) Guinée ifite 1
11) Kenya ifite 1
12) Madagascar  ifite 1
13) Mali  ifite 1
14) Maurice ifite 1
15) Soudan ifite 1
16) Tanzanie ifite 1
17) Mozambique ifite 2
18) Angola ifite 1
19) Cameroun ifite 1
20) Égypte ifite  1
21) Lesotho ifite 1
22) Ouganda ifite 1
23) Sénégal ifite 1
24) Rwanda rufite 1

Urwego rw’aba Karidinali ni rwego ki muri Kiliziya Gatorika?

Mu gushaka kumenya byinshi kuri uru rwego, ikinyamakuru Amizero dukesha iyi nkuru, cyaganiriye na Padiri Nisengwe Angelo ukorera ubutumwa muri Diyoseze Gatorika ya Ruhengeri atangira atubwira iby’uru rwego rw’abakaridinali.

Ni urwego rukuru kandi rukomeye muri Kiliziya  Gatorika rugizwe n’ababa basanzwe ari Abasenyeri batoranywa na Nyirubutungane Papa.

Ubaye Karidinari aba atandukaniyehe na Musenyeri?

Muri Kiliziya Gatorika ku bijyanye n’isakaramentu ry’Ubusaseridoti, habamo amasakaramentu atatu gusa ku buryo hejuru yayo nta rindi. Ibi bivuzeko ibindi uhabwa aba ari nk’inzego runaka ushyizwemo ariko tutabura kwita kuzamurwa mu ntera. Ubusanzwe ayo masakaramentu akubiye mu busaseridoti ni:
-Ubwepisikopi 
-Ubupadiri 
-Ubudiyakoni.
Ibi bishatse kuvugako nka Antoine Kambanda usanzwe ari Musenyeri (Archbishop wa Kigali) azakomeza kuba Musenyeri, ariko abifatanye n’izo nshingano nshya yahawe na Nyirubutungane Papa Fransisco.

Icyo twababwira ni uko uyu ari umwanya ukomeye muri Kiliziya kuko aba aribo  byegera bya Papa bakaba ari nabo bitoramo Papa mu gihe uwari usanzwe apfuye cyangwa habonetse indi mpamvu.

Ese Kambanda azakomeza kuyobora Arikidiyoseze ya Kigali mu Rwanda?

Birashoboka ko Antoine Kambanda yakomeza kuba Archbishop wa Kigali cyangwa se akaba yajyanwa i Rome. Uganda arahari n’ubwo ari mu kiruhuko cy’izabukuru ariko ntiyigeze ajyanwa i Rome. Muri DRC barahari babiri ariko bagumye kuyobora mu gihugu cyabo ntibajyanwe i Rome. Hari Abasenyeri bagirwa ba Karidinali bakajyanwa gukorera i Rome ariko hari benshi bakomeza kuyobora Arikidiyoseze zabo nk’uko twabivuze kuri bariya nk’uwa Kinshasa, Kampala, Paris, Bruxelles, Douara(Cameroun) n’ahandi henshi.

Kubera iki igihugu kimwe gishobora kugira abarenze umwe?

Mu mategeko yahozeho mbere y’uyu Papa uriho, iyo Umwepisikopi yagirwaga Karidinali akajya mu zabukuru, yasimburwaga n’undi mwepisikopi ariko akazategereza ko wa mukaridinari abanza gupfa kugirango amusimbure. Gusa uyu Papa uriho yabaye nk’ubihinduraho kuko hari aho yabutanze kandi uwasimbuwe akiri muzima. Urugero ni muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo aho Karidinali Musenyeri Laurent Munsengo yagiye mu kiruhuko cy’izabukuru uwamusimbuye nawe akaba yaragizwe Karidinali bitagombeye ko uwo asimbuye apfa.

Muri macye twavugako ku bijyanye n’amasakaramentu kuba Karidinali atari irindi kuko hejuru yo kuba Umwepisikopi nta rindi rihaba. Gusa Abakaridinari bakaba aribo bakora icyitwa Conclave ariyo twakwita nk’inama nkuru ya Kiliziya kuko ari yo ifata ibyemezo bikomeye ndetse ikaba ari nayo yicara ikitoramo Papa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Share